سر بمالند و اين ماليدنى اگر در زمستان باشد و تب خفيف باشد ، بايد نيم گرم ماليد و اگر در تابستان و در شدت تب باشد بايد سرد كرد و ماليد . آب‌پز جو ، خشخاش ، بنفشه ، و گل را درحالىكه بخار از تندى درد را شديد كرده‌اند بر سر پاشند مفيد است . اما اگر بخار نه از تندى بلكه از زياد بودنش سر را آزار دهد اين ماليدنيها را استعمال مكن به جاى آن تخليه به كار ببر و چيزهايى استعمال كن كه با ملايمت تحليل مىبرند مانند روغن زيتونى كه سوسنبر و هفت‌بند يا مرزنگوش و هفت‌بند در آن جوشيده باشند ، كه تحليل مىبرند . برخى از پيشينيان عقيده دارند كه بابونه را بر سر بمالند و اگر درد بسيار شدت گرفت و ناگزير از استعمال مخدر و خواب‌آور شدى ، مانعى ندارد ؛ اما بايد حذر داشته باشى و احتياط كنى ! در نخستين مرحلهء پيدايش سردرد اگر قاوت و اسفرزه را بر سر مالند و بخورند ، بالا رفتن مواد را منع مىكند . گشنيز و روغن گل هم همين تأثير را دارند . گاهى بايد حجامت گرفت ، بستن دست و پا و ماساژ دادن دست و پا و علاجهاى خمار بسيار مفيدند . بعد از آنكه دست و پا را مىبندى آنها را در آب گرم كه سركه در آن باشد فرو كن ! اگر از اين همه علاجها آرام نشد سر بيمار را بتراش و بابونه و خطمى و بنفشه و سه كوهه ( خسك ) را به هم مخلوط كن و از آن ضمادى بساز و بر سرش نه ! و شايد باز نياز به حجامت و زالو داشته باشيم . شايد بعد از تب و بعد از بيماريهاى تند ، سردرد باقى بماند كه علاجش سرد و تر بودن غذاها است و بايد با روغن گل همراه روغن بابونه سر را اندود و روزى دوبار صبح و شب هر دو دست و هر دو پاى بيمار را با آب گرم شست و تن بيمار را با روغن بنفشه ماليد و اگر معلوم شد كه سردرد بيمار رو به كاهش است از نرم‌كننده‌ها كمك بگير ، چنان‌كه تو از علامات مىدانى ! فصل بيست و سوم علاج سردرد بحرانى ( تغيير حالت و آشفتگى بيمار ) در سردرد بحرانى بايد دقت كنى ! اگر بيمار دلش به هم مىخورد ، تهوع دارد ، لبهايش مىپرند ، سر گيج است ، خلاصه اگر پىبردى كه مادهء بيمارى رو به بالا مىرود ، به وسيلهء اسكنجبين گرم شده يا قى آورهاى سرد استفراغش بده . اگر در معاينه مشاهده كردى كه قرقر و باد در پهلوها موجود است خلاصه علامت نشان مىداد كه ماده رو به پايين گرايش دارد ، لغزاننده‌هاى خفيف مانند شربت آلو ، آلوى خيس شده در گلاب و قند را بعد از غرغره بخورد . از شربت بنفشه و شربت تمر هند و شير خشت و همانند آنها مقدار پنج درهم - نه زيادتر - به بيمار بده ، كه مواد را مىلغزاند . اگر از معاينه معلومت شد كه طرفهاى گرده و زير دنده‌هاى پشت - رو به عقب - سنگين هست ،